''Шын'' солун. Тыва дылда медээлер.

💥82 квартира немежир 📢Тывада регионнуң Тудуг яамызы өскүс болгаш ада-иезиниң хайгааралы чок арткан уругларга, ол ышкаш ол категорияга хамааржыр кижилерге тускайлаттынган чуртталга бажыңнарының фондузун тургузары-биле бо чылда планнаан ажылын доозуп турар. Бо чылын ол категорияларның чурттакчыларын чурттаар оран-сава-биле хандырарынче 297 млн рубльди тускайлаан, ооң 99 хуузу – федералдыг бюджеттен субсидия. Планнаан акшаландырыышкынның хемчээли-биле, Тере-Хөл кожуундан аңгыда, республиканың шупту муниципалдыг тургузугларынга 82 чуртталга бажыңнарын тудуп, садып алыр. Кызыл, Мөңгүн-Тайга, Тес…

| ЧИИГЕЛДЕЛИГ ИПОТЕКА | 💥Чурттаар оран-сава садып алыр арга 📢Россияныӊ Чазааныӊ шиитпири-биле чонну болгаш тудуг организацияларын деткиир сорулгалыг тускай программаларны 2020 чылда эгелээн. Российжилерниӊ бажыӊ садып, амыдыралыныӊ байдалын экижидип алырынга эӊ кол хемчеглерниӊ бирээзи – чиигелделиг ипотека. Ол дээрге 6 хуулуг өг-бүле ипотеказы, 3 хуулуг көдээ черниң ипотеказы болгаш 2 хуулуг Ыраккы Чөөн чүктүң ипотеказы деп тускай программалар-дыр. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг республикага чиигелделиг программа-биле чонга ипотека берип эгелээриниң дугайында саналын 2022 чылдың чайыны…

💥Ажыл уламчылап турар Тываның экономиказында болуп турар өскерлиишкиннерни демдеглээри чугула. Чижээлээрге, сөөлгү тос айны түңнеп чугаалаар болза, чаа эгелээшкиннер-даа, уламчылап, хөгжүп турар бүдүрүлгелер-даа хөй. Ол бүгү Тываның бот-тускайлаң социал-экономиктиг хөгжүлде программазының болгаш Россияның Чазааның деткимчези-биле боттандырган 2 хуу чиигелделиг ипотека программазының деткимчези-биле боттанып турар дээрзин сагындыраал. 📢БИИ-ХЕМ КОЖУУНДА ХАВАН ФЕРМАЗЫН ТУДУП ТУРАР 2025-2030 чылдарда Тыва Республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң бот-тускайлаң программазы ёзугаар «Восток…

💥Агрокамгаладылга – когаралдардан камгалал 📢Совет үеде агаар-бойдустуң багай уржуктарындан чер ажыл-агый культураларының чидириглерин күрүне камгаладылгазының органнары 50 хуу чедир, а дыка улуг чидириглерлиг таварылгаларда 70 хуу чедир дуглап берип турган. Совет Эвилели буступ дүшкен, көдээ ажыл-агыйның күрүне бүдүрүлгелери сандараан соонда, рыноктуг экономикаже шилчээн деп чарлаттынган чаа Россия үезинде тараа аймаан агаар-бойдустуң озал-ондаандан камгалаары шуут соксаан. Российжи экономика бут кырынга көдүрлүп эгелээрге, тараа аймаа дээш өске-даа чер ажыл-агый культураларын агаар-бойдуст…

💥Дүжүт – бедик 📢Тываның көдээ ажыл-ишчилери дүжүт ажаалдазын октябрь айның сөөлгү хүннеринде бүрүнү-биле доосканын, ооң түңнелдерин үндүргенин республиканың Көдээ ажыл-агый яамызы медеглээн. Агаар-бойдузу кааңдаашкынныг 2025 чылга деңнээрге, дүжүттүң хемчээли барык 3 катап хөй болган. Аңаа 2026 чылда Тывага агаар-бойдус чаашкынныг болганы салдарны чедирген. Эрткен чазын үрезинни чаштырып, чайын ажаап өстүрген тараа аймааның шөлүнүң чартык кезии суггаттыг шөлдерде. 2021 чылда Тываның Баштыңының албан-дужаалынга Владислав Ховалыг ажылдай бергеш, тараа болгаш ногаа аймаан суггаттыг шөлдерге та…

💥Сонуургактарга *** Часкы деп амытан аарааш, ужуп шыдавастай бээр болза, ооң кожа өөрлери ону чемгерип эгелээр. *** Кыдаттың чурттакчылары челээште беш өң бар деп санап турарлар. АКШ-тың чурттакчылары челээшти 6 өңнүг дээрлер. А россияннар «Чеди өңнүг челээш» дээр болгайлар. *** Өшкү, хой болгаш осьминогтуң карааның огу дорт-булуңчук. *** Кижиниң мага-бодунда эң-не улуг сөөк — дөңмек сөөгү. Ол бетондан быжыг, чартык тонна ажыг килди шыдаптар. *** Мозамбиктиң тугунда Калашниковтуң автомадын чураан. Ол делегейде чепсек чуруу бар чаңгыс-ла тук. *** Совет Эвилели 1945 чылдың май 9-та капитуляциян…

💥Даай 📢Даай ава кижиниң талазындан эң-не хүндүткелдиг, чээннериниң дөзевилеп дөзексээр эр хиндиктиг кижизи боор. Тыва чон шаандан бээр-ле амыдырал-чуртталгазында даай кижиниң овур-хевирин бедик тудуп, аал-аймааның дуңмаларынга үлегер-чижектиг кижизи кылдыр санап чоруур. Дөргүл-төрел харылзааларының аразында даайының бичии дуңмалары-биле хамаарылгазын эскерип көөр болза, ол бодунда көзүлбес быжыг доңну, бижиттинмээн дүрүмнерни, онзагай ыдыктыг харылзааны сиңирген. «Даг улуг бе азы даай улуг бе? — Дагдан даай улуг» Шинчилелдерге даянып, «даай» деп терминниң укталган дөзүн алгаш көөрге, ук сөс…

💥Чогаадыг (Шоодуг) Тыва дыл башкызы класска кирип келгеш: — Саазын, демир-үжүктен белеткеп алыңар — деп чугаалады. — Бо кичээлге чогаадыг бижиир силер. Самбырага улуг үжүктер-биле «Авамга дузам» деп башкы бижип кагды. Чогаадыгның ады ол деп тайылбыр чокка-ла билип алдым. Чанымда орар Кызыл-Уруг чогаадыгны дораан-на бижип кирипти. Көрүп орарымга, демир-үжүүнүң бажы караңнаар. Чогаадыгның темазы меңээ дыка-ла берге тема болду. Боданып орарымга, авамга дузам көңгүс чок. Бажың ажылын угбаларым кылыр. Чаңгыс оол дуңмавыс дээш, меңээ ажыл дээртпес. Мен чүгле өөрениринге, ойнаарынга өй кижи-ле болг…

| ШҮЛҮКТЕР КЫДЫРААЖЫНДАН | Улаан хаттың даажын дыңнап ора хонар, Уйгу келбес узун дүннер тургулаар-дыр. Ужуу төнмес бодалдарга чуларлаттым, Угаанымда чүгле сен сен, чүгле сен сен. Оран-черниң кайызындан тыптып келгеш, Оңуп каткан бүрүлерни ээргиштеп, Ооругдан хадаан хады хадызын-на, Оожургалым ол дег ышкаш чидирген мен. Октаргайда көвей сылдыс аразындан Оттуг көс дег бир-ле сылдыс ужуп батты. Оода-ла чүгүрген ол сылдыс ышкаш, Ондаан чүрээм идегели чырыш кыннам. Улаан хаттың даажын дыңнап ора хонар, Уйгу келбес узун дүннер тургулаар-дыр. Уян чассыг шырай-арның, хаяа ышкаш, Уттундурбайн көст…

| ТУРГУЗУКЧУ КҮШ-АЖЫЛДЫҢ БОЛГАШ ӨГ-БҮЛЕ ЫДЫКТАРЫНЫҢ ЧЫЛЫНГА | 💥Тываның сураглыг кижилери-биле ажылдап чораан 📢Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарының чылында тыва парлалганың үндезилекчилери-биле кады үре-түңнелдиг ажылдап чораан хүндүлүг хоочуннарывыс аравыста хөй. Оларның бирээзинге Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы, “Ада-иениң алдары” орденниң эдилекчизи Лариса Делбировна Ховалыгны хамаарыштырып болур. Бо чылын ол 75 харлаан юбилейин демдеглеп эрттирген. Лариса Ховалыгның ажылчы допчу намдарының дугайында чугаалажы бээрге, республика солуннары – “Сылдысчыгаш”, “Эне сөзү”…